Verantwoording
Inhoudsopgaaf
De RashondenWijzer is in het belang van de hond en de eigenaar
Selectie hondenrassen
Selectie bronnen
Selectie erfelijke aandoeningen
Definitie van "ongerief"
Ernst van de aandoening
Behandelbaarheid
Berekening ongerief
Prevalentie
Berekening ongerief per aandoening per hondenras
Hondenrassen
Erfelijke aandoeningen
Methodologie
De RashondenWijzer is in het belang van de hond en de eigenaar
Niet de mens, maar de (ras)hond staat voorop in de RashondenWijzer. De RashondenWijzer is ontwikkeld vanuit een oprechte bezorgdheid over de gezondheid van rashonden.
De RashondenWijzer is ook ontwikkeld voor de kopers en bezitters van honden. Een rashond die ziek wordt, betekent niet alleen ellende voor de hond zelf, maar ook verdriet voor het baasje en soms hoge dierenarts kosten. De RashondenWijzer geeft informatie, maar wil ook waarschuwen.
Een ander uitgangspunt van Dier&Recht vormt het gegeven dat de consument niet alleen betrouwbare, maar ook begrijpelijke informatie moet krijgen. De koopadviezen en de berekeningen zijn in categorieën ingedeeld en de scores per categorie zijn noodzakelijkerwijs gemiddelden.
De RashondenWijzer geeft zo goed mogelijk de huidige stand van de bestaande kennis weer over erfelijke aandoeningen bij rashonden. Externe deskundigen hebben cijfers aangeleverd en hebben veel van de teksten en berekeningen gecontroleerd. Maar vergissingen en kinderziektes zijn niet volledig uit te sluiten. Als er aanleiding toe is, worden deze hersteld. De database is zo opgezet dat verbeteringen snel door te voeren zijn. Indien er bezwaren zijn tegen bepaalde beoordelingen en deze bezwaren worden goed onderbouwd, dan zal Dier&Recht deze binnen een redelijke termijn onderzoeken waarbij zo nodig deskundigen worden geraadpleegd. Op grond hiervan worden eventueel aanpassingen doorgevoerd.
De RashondenWijzer is a work in progress!
Stichting Dier&Recht, de samensteller van de RashondenWijzer, is een onafhankelijke organisatie die niet gebonden is aan enige commerciële of belangenorganisatie.
De RashondenWijzer wordt zeker in de beginfase regelmatig geactualiseerd en het is dus mogelijk dat er aanpassingen gedaan zijn ten opzichte van eerdere versies of ten opzichte van de uitzending van Tros/Radar of andere publicaties.
Selectie hondenrassen
In totaal zijn er meer dan 300 erkende hondenrassen in Nederland. Voor de RashondenWijzer werden 80 hondenrassen geselecteerd. Het merendeel van de populaire hondenrassen is opgenomen in de lijst. De selectie vond plaats op basis van stamboekgegevens, gegevens over rashondenpopulaties en lijsten van populaire rashonden in Nederland. Daarnaast is een selectie aan rassen toegevoegd op basis van beschikbare gezondheidsinventarisaties van Gencouns. De hondenrassen zijn ingedeeld conform de door de internationale organisatie voor rashonden FCI gehanteerde categorieën. http://www.fci.be
Selectie bronnen
De inventarisatie van de erfelijke aandoeningen is gebaseerd op wetenschappelijke literatuur, veterinaire vakliteratuur, gezondheidsinventarisaties van de W.K. Hirschfeld Stichting, de Raad van Beheer voor de Kynologie, de Raad voor Dierenaangelegenheden en Genetic Counselling Services voor Nederland. Buitenlandse bronnen zijn bijvoorbeeld de CIDD, een zeer uitgebreide Canadese database en gegevens van IDID (Universiteit van Cambridge).
Door de rasstandaarden van de FCI zijn rashonden over de hele wereld vrijwel gelijk aan elkaar. Daarom zijn uitkomsten van buitenlands wetenschappelijk onderzoek waar in Nederland nog geen onderzoek naar is gedaan waarschijnlijk ook voor de Nederlandse situatie relevant. Naarmate een land geografisch dichterbij ligt, zullen de overeenkomsten met Nederland waarschijnlijk groter zijn.
De gebruikte bronnen dateren in sommige gevallen van enige tijd geleden. Het is mogelijk dat zij daardoor iets te rooskleurig zijn, met name bij honden die nu in de mode zijn zoals Chihuahua’s. Door de grote aantallen die nu gefokt worden, neemt de kans op inteelt en erfelijke aandoeningen toe. Andersom is het mogelijk dat door preventie en medische testen de situatie van een hondenras verbeterd is ten opzichte van de periode waarin een bepaald onderzoek gedaan werd. Het 'wegfokken' van erfelijke aandoeningen is echter een kwestie van generaties en van vele jaren, dus ook de wat oudere rapporten zullen hun waarde niet snel verliezen.
Zo veel mogelijk is geprobeerd bronnen die gebaseerd zijn op een selecte (biased) steekproef niet op te nemen in de beoordeling. Alleen indien er geen andere bronnen beschikbaar waren, zijn deze bronnen gebruikt. De beoordeling van de prevalentie bij deze bronnen is altijd de laagste categorie (weging is een 0).
Bronnen volgorde
Als er verschillen zijn tussen de prevalentiecijfers van verschillende bronnen, dan zijn telkens de bronnen gekozen met het meeste gezag voor de Nederlandse situatie. Dat zijn vooral de Nederlandse onderzoeken gedaan door de W.K. Hirschfeld Stichting, de Raad van Beheer voor de Kynologie, de Raad voor Dierenaangelegenheden en Genetic Counselling Services voor Nederland. Buitenlandse bronnen zijn bijvoorbeeld de CIDD, een zeer uitgebreide Canadese database en gegevens van IDID (Universiteit van Cambridge).
Selectie erfelijke aandoeningen
Uit de geraadpleegde rapporten komen ongeveer 250 verschillende erfelijke aandoeningen naar voren. De meest voorkomende erfelijke aandoeningen (150) werden ter beoordeling van ernst en behandelbaarheid voorgelegd aan een dierenarts en een etholoog verbonden aan de Universiteit Utrecht. Aandoeningen die erg weinig voorkomen zijn (nog) niet beoordeeld. Deze aandoeningen hebben geen score gekregen, maar de tekst 'nog geen score' of 'nog geen oordeel'.
Definitie van 'ongerief'
Wetenschappers van de Universiteit Utrecht hebben de ernst en behandelbaarheid van een groot aantal erfelijke aandoeningen beoordeeld op 'ongerief'. Ongerief is de brede term voor allerlei factoren als: pijn, leed, verlies aan vitaliteit, aantasting van welzijn of gezondheid, verlies aan intrinsieke waarde, vermindering van geluk. De definitie van ongerief gaat uit van de situatie zoals het dier dit ervaart.
De score voor ongerief is opgebouwd uit twee factoren:
- de ernst van een erfelijke aandoening of ziekte
- de behandelbaarheid ervan
Ernst van de aandoening
De hierboven genoemde deskundigen van de Universiteit Utrecht gebruiken een methode van scoren die gangbaar is in recente rapporten van de Universiteiten Wageningen en Utrecht. Hierbij werd rekening gehouden met de intensiteit (de ernst) van de aandoening en de duur. Een aandoening die een dier permanent kwelt, heeft een hogere score dan een aandoening die maar incidenteel klachten geeft.
De ernst van het ongerief is door de deskundigen van de Universiteit Utrecht beoordeeld met een 0, 1 of 2.
- Score 0: er is geen sprake van ongerief voor het individuele dier, maar er is wel sprake van een aandoening die door mensen als problematisch gezien wordt
- Score 1: het dier ervaart ongerief
- Score 2: het dier ervaart ernstig ongerief
In de RashondenWijzer zijn aandoeningen die ‘0’ scoren niet opgenomen; zij veroorzaken voor het dier immers geen ongerief.
Opmerking: aandoeningen als heupdysplasie komen voor in een grote variëteit. Sommige vormen belasten de hond niet of nauwelijks. Andere zijn zeer pijnlijk en langdurig. Heupdysplasie kan daarom zowel een 0, 1 als 2 scoren. In dit soort situaties wordt in de berekening het gemiddelde aangehouden, dus in dit geval is dat een 1.
Behandelbaarheid
De behandelbaarheid van de erfelijke aandoeningen werd eveneens beoordeeld met een score van 0, 1 of 2.
- Score 0: volledig behandelbaar
- Score 1: matig behandelbaar, met blijvend ongerief voor het dier
- Score 2: slecht of niet behandelbaar
Een voorbeeld van een behandelbare aandoening is cataract. Deze oogaandoening valt relatief eenvoudig te verhelpen en krijgt dus een score 0.
Opmerking: Bij sommige aandoeningen ligt de behandelbaarheid aan de aard van de aandoening. In dit soort situaties wordt in de berekening het gemiddelde aangehouden, waardoor de behandelbaarheid ook bijvoorbeeld 1.5 kan zijn.
Berekening ongerief
Het ongerief van een aandoening werd berekend door de scores van de ernst van de aandoening en van de behandelbaarheid bij elkaar op te tellen. De mate van ongerief is dus de som van deze twee factoren. De mogelijke scores voor ongerief zijn 0.5, 1, 1.5, 2, 2.5, 3, 3.5 en 4.
Voorbeelden:
- Cataract scoort een 1 voor ernst en een 0 voor behandelbaarheid, dit levert tezamen een 1 op.
- HD scoort gemiddeld een 1 voor ernst en een 1 voor behandelbaarheid, dit levert: tezamen een 2 op.
- Abnormale dwerggroei scoort een 2 voor ernst en een 2 voor behandelbaarheid: dit levert tezamen een 4 op.
Prevalentie
Dier&Recht raadpleegde 168 rapporten om gegevens te vinden over de prevalentie van aandoeningen bij hondenrassen.
De aandoeningen werden onderverdeeld in drie categorieën:
1. Belangrijke aandoeningen score is een 4
2. Hogere incidentie aandoeningen score is een 2
3. Overige aandoeningen score is een 0
Indien de percentages van de aandoeningen bekend waren zijn deze als volgt ingedeeld. Aandoeningen met een prevalentiescore ≥ 10% werden geplaatst onder de categorie belangrijke aandoeningen. Aandoeningen met een prevalentiescore ≥ 1% en < 10% werden aangemerkt als hogere incidentie aandoeningen en aandoeningen met een prevalentiescore < 1% of een onbekende prevalentie werden geplaatst onder de categorie overige aandoeningen.
Deze indeling is vrij globaal en geeft informatie op basis van orde van grootte. In groep 3 worden ook alle bronnen met minder gezag ondergebracht, zoals bepaalde buitenlandse bronnen of als de percentages niet duidelijk zijn. De in deze groep genoemde aandoeningen hebben in veel gevallen een hogere prevalentie dan hier aangegeven.
Alle geraadpleegde deskundigen achten een prevalentie van boven de 10% volstrekt onacceptabel (afhankelijk van de ernst en behandelbaarheid) en de meesten vinden een prevalentie van > 5% of zelfs van > 1% voldoende reden om niet met een bepaald hondenras te fokken.
Berekening ongerief per aandoening per hondenras
De som van ernst en behandelbaarheid (ongerief) wordt even belangrijk geacht als de prevalentie. Anders gezegd: een zeer ernstige, onbehandelbare ziekte die zelden voorkomt, heeft dezelfde score als een ernstige, matig behandelbare ziekte die zeer veel voorkomt.
Voor de totaalscore worden de scores voor ongerief en prevalentie met elkaar vermenigvuldigd. De uitwerking van deze methode is bij iedere rashond te vinden door met de cursor op de score te staan. Zie hieronder voor een voorbeeld van de berekening.
De scores lopen uiteen van 1 tot 16. Een score van 1 geeft het minste ongerief voor een hondenras. Een score van 16 het meeste.
Koopadvies
Nadat alle aandoeningen per hondenras zijn berekend, worden ze opgeteld. Dus in het bovenstaande voorbeeld is de eindscore 5 ('straf') punten. Deze eindscore leidt vervolgens tot een advies aan de consument.
Er is lang nagedacht over de adviezen per score In feite is een score van 8 of meer al onacceptabel. Een 8 is één zeer ernstige erfelijke aandoening (score 2), die slecht behandelbaar is (score 2) en die vaak voorkomt (score 2). In feite zou een dergelijke hond niet gefokt en dus ook niet gekocht moeten worden. Maar wordt de grens op 8 gesteld, dan blijven er heel weinig rashonden over. Onderstaande indeling in categorieën bevat daarom een zeer ruime marge.
- score t/m 5 – koopadvies: weinig bezwaren bekend
- score t/m 20 – koopadvies: twijfelachtig
- score t/m 40 – koopadvies: af te raden
- score boven 40 – koopadvies: zeer af te raden
Noot: correlatie hoeveelheid onderzoek en aangetoonde erfelijke aandoeningen
Hoe populairder een bepaald hondenras, hoe meer onderzoek er gewoonlijk is gedaan en hoe meer cijfers en aandoeningen er bekend zijn. Als er geen prevalentie bekend is, dan hoeft dit dus niet te betekenen dat een aandoening niet voorkomt. Het kan ook betekenen dat deze aandoening eenvoudigweg (nog) niet onderzocht is.
Bezoekers van de RashondenWijzer zullen de hondenrassen met elkaar willen vergelijken. Dat is echter alleen mogelijk als ook rekening wordt gehouden met de hoeveelheid onderzoek die beschikbaar is (zie hiervoor). De Duitse herder is bijvoorbeeld zeer uitgebreid onderzocht (er zijn bijna 20 publicaties bekend) en bij die hond zijn waarschijnlijk alle erfelijke aandoeningen wel in kaart gebracht.
De Stabyhoun daarentegen is maar twee keer onderzocht en dit kan de reden zijn dat er zo weinig erfelijke aandoeningen gevonden werden. Anders gezegd: honden met een slechte score en veel onderzoek, zullen ook als er meer onderzoek gedaan wordt, niet veel méér aandoeningen toebedeeld krijgen. Bij honden met een relatief goede score en weinig onderzoek, is er een redelijke kans dat er meer erfelijke aandoeningen zijn dan in de RashondenWijzer worden vermeld. De consument dient ook bij die rashonden voorzichtig te zijn.
De RashondenWijzer is daarom eerder te positief dan te negatief: er zijn eerder meer dan minder erfelijke aandoeningen, omdat ze nog niet allemaal bekend zijn.
Werking gevarendriehoeken
Aan de aandoeningen die op de pagina's van individuele rashonden staan, zijn gevarendriehoeken toegevoegd.
Betekent dat er sprake is van een aandoening met een score groter dan 0 en maximaal 3.
Bijvoorbeeld een ernstige ziekte (= 1) die goed behandelbaar is (= 0) en weinig voorkomt (=0). De berekening: = (+1+0)*0 = 0
Een aandoening die niet ernstig is (= 1), matig behandelbaar (=1) en weinig voorkomt (=1).
De berekening: = ( 1+1)*1 = 2
Betekent dat er sprake is van een aandoening met een score groter dan 3 en maximaal 7.
Bijvoorbeeld een ernstige ziekte (=2), die goed behandelbaar is (=0) en vaak voorkomt (=2).
De berekening: = (2+0)*2=4
Niet ernstige aandoening (=1), slecht behandelbaar (=2) en vaak voorkomt (=2).
De berekening: = (1+2)*2 = 6
Betekent dat er sprake is van een aandoening met een score 8 of groter.
Bijvoorbeeld een zeer ernstige ziekte (=2), slecht behandelbaar (=2) en vaak voorkomend (=2).
De berekening: = (2+2)*2= 8
Hoogste score: buitengewoon ernstige ziekte, slecht behandelbaar, komt zeer vaak voor.
De berekening: = (2+2)*4=16
Indien de score nul is, bijvoorbeeld omdat een aandoening geen ongerief veroorzaakt, dan is er geen gevarendriehoek te zien.
De database is tot stand gekomen aan de hand van wetenschappelijk onderzoek met ondersteuning van een geneticus, een bioloog, dierenartsen, ingenieurs diermanagement, ethologen en andere experts.
Categorisering
Hondenrassen
De hondenrassen zijn ingedeeld in onderstaande FCI-groepen:
- Herdershonden en Veedrijvers
- Pinschers, Schnauzers, Molossers en Zwitserse Sennenhonden
- Terriers
- Dashonden
- Spitsen en oertypes
- Lopende honden en Zweethonden
- Staande honden
- Retrievers, Spaniels en Waterhonden
- Gezelschapshonden
- Windhonden
Erfelijke aandoeningen
De erfelijke aandoeningen zijn ingedeeld in onderstaande fysiologische systemen:
- Ademhalingsstelsel
- Spijsvertering
- Hormoonsysteem
- Geslachtsorganen
- Hart en bloedvaten
- Bloedaandoeningen
- Huid en haar
- Afweersysteem
- Lever en nieren
- Ogen en oren
- Skelet
- Spier- en zenuwstelsel
- Stofwisselingsstoornissen
- Tumoren
- Voortplanting
